Η οργανωσιακή κουλτούρα δεν είναι προτεραιότητα -μέχρι φυσικά να γίνει πρόβλημα!

Όταν οι στόχοι επιτυγχάνονται και οι δείκτες απόδοσης φαίνονται ικανοποιητικοί, η κουλτούρα αντιμετωπίζεται ως κάτι αφηρημένο.

Ωστόσο, ως οργανωσιακή ψυχολόγος, μπορώ να πω με βεβαιότητα: η κουλτούρα είναι ο αόρατος μηχανισμός που καθορίζει τα πάντα. Και όταν αυτός ο μηχανισμός «σπάσει», οι συνέπειες είναι άμεσες και συστημικές.

Τι είναι πραγματικά η οργανωσιακή κουλτούρα;

Η κουλτούρα δεν είναι τα συνθήματα στον τοίχο.

Δεν είναι οι αξίες στο εταιρικό site.

Δεν είναι τα workshops.

Η κουλτούρα είναι:

• Πώς λαμβάνονται οι αποφάσεις όταν δεν παρακολουθεί κανείς

• Πώς αντιμετωπίζονται τα λάθη

• Πώς διαχειρίζεται η εξουσία

• Ποιοι επιβραβεύονται και γιατί

• Πώς μιλάμε όταν διαφωνούμε

Ο Edgar Schein περιέγραψε την κουλτούρα ως «το σύνολο των βασικών παραδοχών που μαθαίνει μια ομάδα καθώς επιλύει προβλήματα προσαρμογής και εσωτερικής ενσωμάτωσης». Με απλά λόγια: είναι ο τρόπος που έχουμε μάθει να επιβιώνουμε ως σύστημα.

Πότε «σπάει» η κουλτούρα;

Η κουλτούρα γίνεται ορατή όταν:

• Αυξάνονται οι παραιτήσεις υψηλών στελεχών

• Η καινοτομία μειώνεται

• Οι άνθρωποι φοβούνται να μιλήσουν

• Οι συγκρούσεις γίνονται προσωπικές

• Η εμπιστοσύνη διαβρώνεται

Η έννοια της ψυχολογικής ασφάλειας, όπως αναπτύχθηκε από την Amy Edmondson, αποδεικνύει ότι όταν οι εργαζόμενοι δεν αισθάνονται ασφαλείς να εκφραστούν, η απόδοση μειώνεται και τα λάθη αυξάνονται — όχι επειδή οι άνθρωποι δεν είναι ικανοί, αλλά επειδή το σύστημα δεν επιτρέπει τη μάθηση.

Η σιωπηλή διάβρωση

Η κατάρρευση της κουλτούρας δεν συμβαίνει απότομα. Είναι σταδιακή.

Ξεκινά όταν:

• Οι αξίες παραμένουν στα χαρτιά

• Οι ηγέτες δεν λειτουργούν ως πρότυπα

• Η απόδοση επιβραβεύεται ανεξαρτήτως συμπεριφοράς

• Η επικοινωνία γίνεται επιφανειακή

Κάποια στιγμή, η δυσαρέσκεια γίνεται κυνισμός.

Ο κυνισμός γίνεται αποστασιοποίηση.

Και η αποστασιοποίηση γίνεται παραίτηση — ψυχολογική ή κυριολεκτική.

Από την κρίση στην ευθύνη της ηγεσίας

Η κουλτούρα δεν «χαλάει» από μόνη της.

Διαμορφώνεται — καθημερινά — από τη συμπεριφορά της ηγεσίας.

Ο Peter Drucker είχε πει: «Culture eats strategy for breakfast». Η στρατηγική μπορεί να είναι άψογη· αν όμως η κουλτούρα δεν τη στηρίζει, θα την υπονομεύσει.

Ως σύμβουλος καριέρας, έχω δει ταλαντούχους επαγγελματίες να εγκαταλείπουν οργανισμούς όχι λόγω φόρτου εργασίας, αλλά λόγω κουλτούρας. Και έχω δει οργανισμούς να μεταμορφώνονται όταν η ηγεσία αναλαμβάνει την ευθύνη της συμπεριφοράς της.

Γιατί δεν επενδύουμε προληπτικά στην κουλτούρα;

Γιατί δεν μετριέται εύκολα.

Γιατί δεν φαίνεται άμεσα στο P&L.

Γιατί απαιτεί ενδοσκόπηση.

Όμως η κουλτούρα είναι ρίσκο — και ταυτόχρονα κεφάλαιο.

Είναι ο μεγαλύτερος αόρατος παράγοντας απόδοσης.

Το πραγματικό ερώτημα

Η κουλτούρα δεν είναι ανθεκτική από μόνη της.

Χρειάζεται πρόθεση, συνέπεια και ηγετική ωριμότητα.

Το ερώτημα δεν είναι αν έχετε κουλτούρα γιατί σίγουρα έχετε.

Το ερώτημα είναι:

Λειτουργεί υπέρ σας — ή εναντίον σας;